Zagadki kamienicy Schlewy Hirscha Friedenthala - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 447 (1035)

Widok na kamienicę ze sklepem S.H. Friedenthala (powojenne Delikatesy) około 1900 r. Budynek nie ma jeszcze balkonu. Widok na kamienicę ze sklepem S.H. Friedenthala (powojenne Delikatesy) około 1900 r. Budynek nie ma jeszcze balkonu. Ze zbiorów Sławomira Ronowicza
125 lat temu była jedną z największych, najładniejszych i najdroższych kamienic przy Starym Rynku. Nam kojarzy się z Delikatesami. Na starej pocztówce z przełomu XIX i XX wieku widać szyld S.H. Friedenthal. To też był sklep z frykasami.

 

- Czyżniewski! Tydzień temu pokazywałeś ten budynek i zastanawiałeś się kiedy z jego frontu zniknął balkon. Dzisiaj widzę jeszcze starsze zdjęcie i… balkonu też nie ma - moja żona potrafi mnie zaskoczyć, ani słowa o patelni do mycia, tylko ten balkon…

Rzeczywiście pisałem o nim w poprzednim odcinku Spacerownika. Jeszcze w 1955 r. był na wysokości pierwszego piętra. Później go zdemontowano. Kolejna stara pocztówka, którą publikuję dzisiaj, jeszcze bardziej zaskakuje. Budynek pierwotnie nie miał balkonu - dobudowano go dopiero na początku XX wieku. Kiedy? Nie sposób tego stwierdzić, bo nie zachowała się jakakolwiek dokumentacja obiektu. Pal sześć balkon, nie znamy również daty powstania budynku. Niestety, chociaż w zielonogórskim Archiwum Państwowym jest sporo dokumentów niemieckiej policji budowlanej, to nie zachowały się teczki domów ze Starego Rynku.

Nadzór budowlany nie pomoże, to może zastąpi go ówczesny urząd skarbowy?

- Proszę bardzo - odpowiada prof. Zbigniew Bujkiewicz, nasz ekspert i autor książki „Krajobraz materialny i społeczny Zielonej Góry od końca XVIII do połowy XX wieku”, w której opisywał jak zmieniało się miasto na podstawie tzw. rocznej wartości użytkowej budynków, będącej podstawą do wyliczania podatków.

Szukamy budynku z przedwojennym adresem Ring 21/22.

- W katastrze budynkowym z 1865 r. były to jeszcze dwa osobne adresy - wylicza Z. Bujkiewicz. - Kamienica Markt II3 (później Ring 21) należała do kupca Louisa Boasa i miała 120 talarów rocznej wartości użytkowej. Kamienica Markt II4 (później Ring 22) należała do kupca Schlewy Hirscha Friedenthala - 100 talarów rocznej wartości użytkowej + 56 talarów oficyna.

W tamtym czasie królowały jeszcze wąskie parcele z dużą ilością domów. Przy Rynku stały 42 kamienice. Miasto wciąż się zmieniało, wybito przejście na pl. Pocztowy (dzisiejsza ul. Pod Filarami), a zamożni mieszczanie mieszkający wokół ratusza burzyli stare domy i stawiali nowe, większe kamienice. W 1910 r. zamiast 42 stało tutaj już tylko 28 kamienic.

Zaglądam do książki adresowej z 1887 r. Nadal dwie kamienice. Pod numerem 21 funkcjonowała firma zajmująca się handlem m.in. artykułami spożywczymi, winami i… kartami do gry - S.H. Friedenthal, której właścicielem był Louis Boas. Podobnie jak domu obok (nr 22).

W kolejnej książce adresowej z 1899 r. był to już jeden adres - Ring 21/22. Dalej funkcjonowała tutaj firma S.H. Friedenthal. Jako właściciel występował Ernst Sommerfeld. W budynku mieszkał również jego brat Martin, kupiec i przewodniczący rady miejskiej.

Oznacza to, że kamienica została wybudowana pomiędzy 1897 r. a 1899 r. W przybliżeniu ponad 125 lat temu. Jak to jest, że zmieniali się właściciele a szyld S.H. Friedenthal dalej funkcjonował? Zwłaszcza, że Schlewi Hirsch Friedenthal nie żył już od wielu lat.

To było częste zjawisko w Grünbergu. Właściciel nazywał firmę swoim imieniem i tak dobrze dbał o jej renomę, że jego następcy nie chcieli rezygnować z uznanej marki. Tak było np. z wielkim domem towarowym Wilhelma Grau. Nazwa funkcjonowała dalej, chociaż kupiec już nie prowadził tego biznesu.

W przypadku S.H. Friedenthala mógł również decydować inny czynnik. Rodzinny. Wróćmy do podatków. I spisów osób uprawnionych do udziału w miejskich wyborach. Tylko osoby zamożne mogły brać w nich udział.

Ze zbiorów Bartłomieja Gruszki. Cotygodniowy targ przy ratuszu. Pierwsze 20 lecie XX wieku.

- Kupiec Friedenthal odnotowany jest w spisie mieszkańców uprawnionych do głosowania w 1853 r. Wysoko ustanowiony cenzus majątkowy spowodował, że w Grünbergu upoważnione do głosowania było 941 osób, w tym 35 obywateli wyznania mojżeszowego - wylicza Z. Bujkiewicz, autor książki „Zielonogórska Gmina Żydowska”. - Najwyższe podatki (381 talarów) opłacał radca handlowy i fabrykant Friedrich Förster. W klasie pierwszej znaleźli się płatnicy podatków w wysokości od 41,8 do 381 talarów.

Takich osób było w mieście 67, z czego 16 osób było wyznania mojżeszowego. Najbogatszym zielonogórskim Żydem był kupiec Samuel Lasku - 209,5 talarów podatku. Na drugiej pozycji znalazł się kupiec S. Friedenthal - 202,5 talarów podatku. Co ciekawe - miał wówczas 71 lat. Pół wieku później szyld z jego nazwiskiem nadal wisiał nad sklepem przy Rynku. Nasz bohater należał też do elitarnego stowarzyszenia Związek Rzemiosł i Ogrodnictwa powstałego w 1834 r. To stowarzyszenie w 1860 r. ufundowało Wieżę Braniborską.

S.H. Friedenthal ożenił się z Zyprą zd. Cohn. Mieli dwóch synów Leopolda i Heinricha. Jednak nas bardziej interesuje ich córka Bettine Amalie, która wyszła za mąż za Salomona Boasa. I to ich syn, kupiec i radny miejski Louis Boas, w 1887 r. był właścicielem opisywanej kamienicy. Niestety, zmarł bezpotomnie w 1893 r. Jednak dom pozostał w rodzinie.

W 1899 r. właścicielem kamienicy był Ernst Sommerfeld, który mieszkał w niej z bratem Martinem. Obydwaj panowie za żony wybrali sobie panny Boas. Ernst - Toni Boas, Martin - Line Boas, która była córką Salomona Boasa. Nic dziwnego, że szyld z nazwiskiem dziadka nadal funkcjonował.

Ta rodzinna tradycja została przerwana na początku XX wieku, kiedy właścicielem kamienicy został Otto Rothe i to jego nazwisko znalazło się na szyldzie delikatesów.

 

Tomasz Czyżniewski
Codziennie nowe opowieści i zdjęcia
Fb.com/czyzniewski.tomasz

 

grudzień 17, 2021

Rzeźników ci było u nas pod dostatkiem - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 433 (1021)

Lubię takie miejsca, które kultywują ponad stuletnia tradycję - zmieniają…
listopad 26, 2021

Schody na plac, fontanny i domki góralskie - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 430 (1018)

To miał być ciąg spacerowy z pl. Słowiańskiego pod filharmonię,…
listopad 19, 2021

Plac i ulica na cześć lekarza i radcy sanitarnego - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 429 (1017)

To chyba jedyny taki przypadek, że zielonogórzanin był patronem zarówno…
październik 22, 2021

Zaglądamy do kina Nysa - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 425 (1013)

15 października 1921 r. w kinie Nysa po raz pierwszy…

Tak zmieniała się nasza Zielona Góra - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 454 (1042)

Rozwój przestrzenny Zielonej Góry - tak nazywa się wystawa plenerowa, którą od wtorku możemy oglądać…

Wielkie i małe budowle Alberta Severina - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 453 (1041)

Gdyby nie ten pan, może nie byłoby Parku Piastowskiego, jednego z piękniejszych miejsc w mieście.…

Jak Olbrychski tworzył Lubuskie Lato Filmowe - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 452 (1040)

- To Daniel Olbrychski wymyślił, żeby stworzyć u nas festiwal filmowy - opowiadał mi przed…

Nad Nisą w wiekowej piwnicy u Starego Fryca - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 453 (1041)

Nie myślałem, że po niespełna roku wrócę do Starego Fryca, czyli dawnej winiarni przy ul.…

PE ES ES świecił sobie na ulicy Mariackiej - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 450 (1038)

Żelazko i czajnik rozpoznałem bez problemu, ale musiałem się długo zastanawiać, co jest trzecim elementem…

Wiadukt jak widownia, a w tle sklep Kogucik - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 449 (1037)

To jedno z miejsc, które internauci chętnie oglądają i wspominają. Mowa o skrzyżowaniu Kożuchowskiej z…

 

Na skróty

 

   

 

  Uniwersytet Zielonogórski

Do góry

 

Wiadomości Zielona Góra

Wszelkie prawa zastrzeżone

Redakcja serwisu Wiadomości Zielona Góra nie ponosi odpowiedzialności za treść ogłoszeń ani nie zwraca niezamówionych materiałów. Redakcja Wiadomości Zielona Góra zastrzega sobie prawo skracania i redagowania tekstów oraz ich tytułów.

Na podstawie art. 25 ust.1 pkt 1b prawa autorskiego, redakcja zastrzega, iż dalsze rozpowszechnianie materiałów w tym zdjęć opublikowanych w serwisie Wiadomości Zielona Góra jest zabronione.