Tak, ta ulica to jest centrum Zielonej Góry - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 485 (1074)

Tak, ta ulica to jest centrum Zielonej Góry - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 485 (1074) fot. ze zbiorów MZL
- Oj, jak mnie korciło, żeby pokazać starą pocztówkę, bez współczesnego widoku i zapytać: poznajecie to miejsce? Tylko nieliczni pewnie by je rozpoznali, bo (oprócz fragmentu muru) żaden budynek nie przetrwał. Tak wyglądała ul. Moniuszki dokładnie 110 lat temu - pisze redaktor Tomasz Czyżniewski.

 

- Czyżniewski! Nie wierzę, że tak wyglądało nasze miasto. Przecież to praktycznie centrum Zielonej Góry. Nie pomyliłeś się? – moja żona, od pewnego czasu mniej kontroluje patelnię, w zamian pyta czy jestem pewien tego, co piszę.
Jestem pewien, bo chociaż wzrok przyciąga chałupa z dachem krytym papą, to najważniejszy jest budynek po prawej stronie ulicy. To dawny szpital.

Dawno temu, bardzo dawno…
Szpital powstał w tym miejscu prawdopodobnie już w XIV wieku. Pierwsze pisemne wzmianki o nim pochodzą z 1538 r. Sam budynek został odbudowany po wielkim pożarze w 1663 r. Był przeznaczony dla 18 katolickich mieszkańców Zielonej Góry. Spełniał bardziej rolę domu pomocy społecznej niż klasycznego szpitala.
Po zajęciu Śląska przez Prusy w 1742 r. miał pod swoją opieką 12 osób różnych wyznań. Później ta liczba wzrosła do 19 biednych mieszkańców miasta, którzy znajdowali tutaj schronienie.
Jak opisywał w swojej kronice burmistrz miasta Bergmüller, w 1800 r. był to dwukondygnacyjny kryty gontem drewniany budynek o konstrukcji szachulcowej.

zdjęcie ze zbiorów Muzeum Ziemi Lubuskiej "Dawna Hospitallstrasse, czyli dzisiejsza ul. Moniuszki – widok z 1913 r. Budynek po prawej to dawny szpital, w tamtym czasie hala sportowa"

Najpierw kościółek
Jego definitywny koniec wiązał się z wybudowaniem w 1847 r. nowego, o wiele większego domu opieki, który stanął tuż obok na pl. Słowiańskim.
Stara budowla okazał się zbędna, dlatego przekazano ją gminie wyznaniowej Christkatholische Gemeinde. Budynek rozebrano i na jego fundamentach wzniesiono nowy, przypominający piętrowy barak. Jak pisał kronikarz Pilz: „Stary szpital miał małą niezwykle piękną, pokrytą blachą wieżyczkę, którą chciano osadzić na nowym kościele. Zdjęto ją więc wprzódy tak, by jej nie uszkodzić. Przy próbie osadzenia na nowym miejscu rozpadła się jednak. Pozostał z niej jedynie złoty krzyż, który umieszczono na zadaszeniu ambony.”
Kościółek poświęcono 13 października 1850 r. Z powodu malejącej liczby wiernych gmina chrześcijańsko-katolicka została zlikwidowana w 1870 r.

fot. Bronisław Bugiel "To samo miejsce w 1980 r."

Później hala sportowa
Pięć lat później budynek odkupiło miasto. – Przez pewien czas znajdował się tutaj klub angielski – mówi prof. Zbigniew Bujkiewicz, nasz ekspert i znawca dziejów Zielonej Góry. –Pod koniec XIX wieku Anglicy wykupili upadłą fabrykę włókienniczą Förstera i stanowili w mieście niewielką, ale bardzo ważną kolonię.
W końcu urządziło tutaj niewielką halę sportową. - W 1885 r. za 2114 marek i 15 fenigów wymieniono podłogę, cała konstrukcję nośną stropu oraz poprawiono oświetlenie i wydajność wentylacji – pisze Wolfgang J. Brylla, w „Historii Zielonej Góry”.
Do 1901 r., kiedy powstał dzisiejszy Zryw, była to jedyna tego typu hala w mieście. Do 1937 r., kiedy budynek został zburzony, na starych planach, przy jednej ulicy widnieją dwie hale sportowe.

zdjęcie ze zbiorów WiMBP Norwida "Ul. Moniuszki w latach 20. XX wieku – widok na gimnazjum realne, dzisiaj sąd. W głębi hala sportowa"

Ulica Szpitalna

Pamięć o dawnym szpitalu długo przetrwała, bo od placówki swoją nazwę wzięła sąsiednia ulica – Hospitalstrasse, czyli dzisiejsza ul. Moniuszki. Jak wyglądała w 1913 r. widzimy na głównym zdjęciu zrobionym przez Ewalda Hase. Odbitkę posiada zielonogórskie muzeum.
- Na jej odwrocie widnieje opis brzmiący w wolnym tłumaczeniu: „Dolna Hospitalstrasse, z domem Lehmannschera (po lewej, zburzony w 1913 r.) i Starym Gimnazjum (po prawej, dawny budynek szpitala)” – informuje Izabela Korniluk, szefowa działu historycznego muzeum.
Fotograf stanął nieopodal drogi wyjazdowej z pl. Słowiańskiego, która funkcjonuje do dzisiaj. W rozpadającym się domu po lewej mieszkała rodzina Lehmannów – Reinhold i Paul. Zajmowali się wytwarzaniem sit, handlem drewnem i narzędziami. Ich sąsiadem był stolarz Reinhold Grunnwald.
W 1913 r. dom został zburzony a właścicielem działki został Georg Raetsch właściciel firmy zajmującej się m.in. handlem materiałami sanitarnymi, której siedziba znajdowała się na rogu ul. Jedności i Moniuszki. Na wolnych parcelach powstały zabudowania gospodarcze. Z dzisiejszej perspektywy wydawałoby się, że lepiej było stawiać tutaj kamienice mieszkalne. Tak się jednak nie stało

fot. Tomasz Czyżniewski Ul. Moniuszki, widok współczesny. W miejscy gdzie kiedyś stała hala sportowa jest skwer

 

Tomasz Czyżniewski
Codziennie nowe opowieści i zdjęcia
Fb.com/czyzniewski.tomasz

 

grudzień 23, 2022

Tak, ta ulica to jest centrum Zielonej Góry - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 485 (1074)

- Oj, jak mnie korciło, żeby pokazać starą pocztówkę, bez…
październik 21, 2022

Zaglądamy do młyna burmistrza Semmlera - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 476 (1065)

Pomyśleć, że zabudowania starego młyna w Dolinie Luizy były tam…
lipiec 29, 2022

Z panią Anną wieczorem wędrujemy świętować - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 464 (1053)

To była wielka wyprawa – zabrałem żonę na wieczorną wędrówkę…
czerwiec 24, 2022

Toncoloriusz w świecie starych telewizorów - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 459 (1048)

Mamy go! 63. Bachusik zagościł na ścianie domu przy Starym…
grudzień 17, 2021

Rzeźników ci było u nas pod dostatkiem - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 433 (1021)

Lubię takie miejsca, które kultywują ponad stuletnia tradycję - zmieniają…

Każdy zakątek jest dobry na łyżwy i sanki - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 488 (1077)

Kiedy wrzuciłem na Facebooka zimowe zdjęcia z Kaczego Dołu, odezwało się mnóstwo osób. Nie tylko…

Stawiamy maszt i wreszcie mamy polską telewizję - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 487 (1076)

To było wydarzenie - 60 lat temu mieszkańcy Zielonej Góry i województwa mogli wreszcie obejrzeć…

Krzysztof Donabidowicz - fotograf zielonogórzan - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 486 (1075)

Smutna wiadomość, 8 stycznia zmarł Krzysztof Donabidowicz, najbardziej znany zielonogórski fotograf. Miał 102 lata. W…

Miał być pomnik kosmonautów - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 484 (1073)

Pierwsi kosmonauci z pompą, dwukrotnie odwiedzali nasze miasto. Najpierw, w 1961 r. do Zielonej Góry…

Wielka defilada przeszła ulicami Zielonej Góry - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 483 (1072)

To było niecodzienne żądanie: - Warto byłoby opisać, jak to po świeżo wyasfaltowanej Westerplatte przedefilowały…

Jak kiedyś milicja i gazeta z chuliganami walczyły - SPACEROWNIK ZIELONOGÓRSKI ODC. 482 (1071)

- Cóż takiego grają w teatrze? - mógł zastanawiać się przechodzień, widząc tłum przed wejściem…

 

 

Na skróty

 

   

 

  Uniwersytet Zielonogórski

Do góry

 

Wiadomości Zielona Góra

Wszelkie prawa zastrzeżone

Redakcja serwisu Wiadomości Zielona Góra nie ponosi odpowiedzialności za treść ogłoszeń ani nie zwraca niezamówionych materiałów. Redakcja Wiadomości Zielona Góra zastrzega sobie prawo skracania i redagowania tekstów oraz ich tytułów.

Na podstawie art. 25 ust.1 pkt 1b prawa autorskiego, redakcja zastrzega, iż dalsze rozpowszechnianie materiałów w tym zdjęć opublikowanych w serwisie Wiadomości Zielona Góra jest zabronione.